Κάθε υλικό έχει διαφορετική σχέση με τον χρόνο. Κάποια τον πολεμούν. Κάποια τον κρύβουν. Κάποια φθείρονται εξαιτίας του. Άλλα μοιάζουν να τον καλωσορίζουν. Ως αρχιτέκτονας τοπίου, ένιωθα πάντα έλξη προς τα τελευταία. Υλικά που καταγράφουν τον καιρό. Υλικά που συγκεντρώνουν μνήμη. Υλικά που βελτιώνονται μέσα από τη χρήση και όχι παρά τη χρήση. Μας υπενθυμίζουν ότι ο σχεδιασμός δεν τελειώνει ποτέ τη μέρα που ολοκληρώνεται η κατασκευή. Ούτε ένα αντικείμενο είναι πλήρες όταν φεύγει από το εργαστήριο. Η πραγματική του ζωή αρχίζει έπειτα.
Η σύγχρονη κουλτούρα συχνά εξυμνεί το καινούργιο. Ανέγγιχτες επιφάνειες.
Τέλεια φινιρίσματα. Αντικείμενα χωρίς σημάδια. Κι όμως τα τοπία διδάσκουν ένα διαφορετικό μάθημα. Οι τόποι που θυμόμαστε περισσότερο σπάνια είναι άθικτοι. Έχουν περπατηθεί. Έχουν αγγιχτεί. Έχουν διαβρωθεί. Έχουν κατοικηθεί. Φέρουν αποδείξεις ζωής. Το ίδιο ισχύει για τα υλικά.
Ο πηλός αλλάζει αθόρυβα. Η επιφάνειά του γίνεται πιο λεία εκεί όπου τα χέρια επιστρέφουν κάθε πρωί. Το χρώμα του βαθαίνει με την επαναλαμβανόμενη χρήση. Αρχίζουν να αναδύονται μικροσκοπικές διαφοροποιήσεις που κανένα ψήσιμο δεν θα μπορούσε να παραγάγει σκόπιμα. Το αντικείμενο αναπτύσσει αργά μια σχέση με τον άνθρωπο που το χρησιμοποιεί. Η ιστορία του γίνεται ορατή.
Η πέτρα συμπεριφέρεται διαφορετικά. Σπάνια αλλάζει γρήγορα. Αντίθετα, συσσωρεύει αιώνες. Τα βήματα γυαλίζουν τις ακμές των σκαλοπατιών. Η βροχή μαλακώνει τις κοφτερές γωνίες. Ο ασβεστόλιθος καταγράφει αργά το κλίμα. Ο γρανίτης κρατά τη μνήμη αμέτρητων εποχών. Η μεταμόρφωση είναι σχεδόν αόρατη από τη μια μέρα στην άλλη.
Κι όμως μέσα σε δεκαετίες γίνεται βαθιά.
Το ξύλο μιλά μια άλλη γλώσσα. Ανταποκρίνεται διαρκώς στην υγρασία και στο ηλιακό φως. Το φρέσκο ξύλο έχει ζεστασιά και χρώμα. Χρόνια αργότερα ασημίζει. Τα νερά του ανοίγουν. Η επιφάνειά του μαλακώνει. Το υλικό αποδέχεται την έκθεση αντί να της αντιστέκεται. Γίνεται πιο ήσυχο με την ηλικία.
Ο μπρούντζος διδάσκει ίσως το πιο γενναιόδωρο μάθημα. Το χρώμα του δεν είναι ποτέ σταθερό. Ο αέρας. Η βροχή. Το αλάτι. Η αφή. Καθένα αφήνει ένα ακόμη στρώμα. Η πατίνα δεν είναι ζημιά. Είναι βιογραφία. Δύο μπρούντζινες επιφάνειες δεν γερνούν ποτέ πανομοιότυπα. Κάθε περιβάλλον γράφει μια διαφορετική ιστορία.
Η αρχιτεκτονική τοπίου μού έμαθε να εκτιμώ αυτές τις μεταμορφώσεις. Σπάνια ρωτάμε πώς φαίνεται ένα υλικό σήμερα. Ρωτάμε πώς θα φαίνεται σε είκοσι χρόνια.
Θα διαβρωθεί με χάρη; Θα γίνει πλουσιότερο; Θα ανήκει ακόμη στον τόπο; Ο χρόνος γίνεται ένα ακόμη υλικό σχεδιασμού. Ίσως το σημαντικότερο.
Αυτή η οπτική έχει αλλάξει ριζικά τον τρόπο που σκέφτομαι τα αντικείμενα. Δεν με ενδιαφέρει να διατηρώ την τελειότητα. Η τελειότητα είναι στατική. Η ζωή δεν είναι. Ένα κεραμικό δοχείο πρέπει να συλλέγει ίχνη από τις καθημερινές τελετουργίες. Ένα ξύλινο κουτάλι πρέπει να γίνεται πιο λείο με τη χρήση. Μια μπρούντζινη λαβή πρέπει να γίνεται πιο φωτεινή εκεί όπου αγγίζεται συχνότερα. Αυτές οι αλλαγές δεν μειώνουν την αξία. Τη δημιουργούν.
Ίσως γι’ αυτό αποφεύγω υλικά που επιχειρούν να μείνουν μονίμως άψογα. Επιφάνειες που αντιστέκονται σε κάθε σημάδι. Φινιρίσματα που υπόσχονται αιώνια τελειότητα. Αρνούνται μία από τις πιο ουσιαστικές ποιότητες του σχεδιασμού. Την ικανότητά του να συνοδεύει τη ζωή. Να αλλάζει μαζί με τους ανθρώπους που τον χρησιμοποιούν. Να γίνεται οικείος.
Η Μεσόγειος κατανοούσε πάντα αυτή τη σχέση. Τα αρχαία πέτρινα σκαλοπάτια παραμένουν όμορφα επειδή εκατομμύρια βήματα τα έχουν γυαλίσει.
Το ξύλο της ελιάς γίνεται πλουσιότερο έπειτα από δεκαετίες στα χέρια. Ο μπρούντζος αποκτά μια απαλότητα αδύνατο να κατασκευαστεί. Τα πήλινα δοχεία κουβαλούν τη μνήμη αμέτρητων κοινών γευμάτων. Κανένα από αυτά τα υλικά δεν επιδιώκει τη μονιμότητα αντιστεκόμενο στον χρόνο. Την κατακτούν με το να τον αποδέχονται.
Ίσως γι’ αυτό συνεχίζω να επιλέγω φυσικά υλικά. Όχι επειδή είναι νοσταλγικά. Όχι επειδή είναι παραδοσιακά. Αλλά επειδή παραμένουν ειλικρινή. Αποκαλύπτουν την ηλικία τους αντί να την κρύβουν. Προσκαλούν τη φροντίδα. Ανταμείβουν την υπομονή. Μας υπενθυμίζουν ότι η ομορφιά σπάνια δημιουργείται σε μία μόνο στιγμή. Συσσωρεύεται. Αργά. Αθόρυβα. Μέσα από την καθημερινή ζωή.
Όταν σχεδιάζω ένα αντικείμενο, συχνά φαντάζομαι ότι το ξανασυναντώ έπειτα από είκοσι χρόνια. Θα μοιάζει ακόμη επίκαιρο; Θα έχει γίνει πιο απαλό; Θα φέρει τα σημάδια των καθημερινών τελετουργιών κάποιου; Θα αφηγείται μια ιστορία που μόνο ο χρόνος θα μπορούσε να έχει γράψει; Αυτά τα ερωτήματα με απασχολούν περισσότερο από το αν φαίνεται τέλειο σήμερα.
Ίσως το πιο βιώσιμο αντικείμενο δεν είναι εκείνο που διαρκεί για πάντα. Είναι εκείνο που κανείς δεν θέλει να αντικαταστήσει.